Zaburzenia depresyjne u młodzieży- jak rozróżnić depresję od normalnego dorastania?

PSYCHOTERAPIA » Zaburzenia depresyjne u młodzieży- jak rozróżnić depresję od normalnego dorastania?

Zaburzenia depresyjne u młodzieży- jak rozróżnić depresję od normalnego dorastania?

  Według danych statystycznych 25% czternastolatków cierpi na depresję. Niektóre źródła podają, że zaburzenia depresyjne mogą występować nawet u 20% wszystkich nastolatków, a inne, że objawy depresyjne stwierdza się w różnym nasileniu u co trzeciego z nich. Jest to więc trudność, z którą mierzy się duża cześć współczesnych adolescentów. Co warto wiedzieć o tym zaburzeniu? Jakie zachowania u młodych ludzi powinny zwracać uwagę dorosłych ? Jak efektywnie pomagać? To tylko z niektóre z pytań, na które postaramy się odpowiedzieć w naszym artykule.

  Najpopularniejszym obrazem depresji jest smutek i to z nim jest najczęściej kojarzona. Znaczna część osób cierpiących jednak z powodu zaburzeń depresyjnych nie przejawia typowych objawów tego zaburzenia, co stanowi problem zarówno diagnostyczny jak i wyzwanie dla rodziców i wszystkich specjalistów pracujących na co dzień z młodymi ludźmi.

  Depresja ma swoje „maski” i czasami „oszukuje”- bywa, że osoba uśmiechnięta, energiczna, odnosząca sukcesy na polu edukacyjnym i towarzyskim, może skrywać w swoim wnętrzu obniżony nastrój, niepokój i głębokie niezadowolenie z siebie.

  Często objawy mają charakter zwiększonej drażliwości-połączenia złości i smutku, nasilenia nieadekwatnych, przesadzonych wybuchów emocji. Zamiast mówić o smutku, nasze dziecko może skarżyć się na nudę, którą zabija  spędzając większość czasu przed komputerem czy korzystając z telefonu, w izolacji, niechętnie podejmując rozmowę z bliskimi. W jego przeżyciach będzie dominowało poczucie beznadziejności, skargi na problemy ze snem, brak apetytu i siły na podejmowanie  różnych działań w tym aktywności, które do tej pory sprawiały mu przyjemność. Może wycofywać  się z życia rówieśniczego, odmawiać spotkań z przyjaciółmi, rezygnować z ulubionych zajęć. Może też zaniedbywać swój wygląd-nie będzie chciał się myć, nie będzie zwracać uwagi na to, co ubiera. Problemem dla niego mogą być sytuacje wymagające podjęcia nawet najprostszych decyzji. Empatyczne towarzyszenie dziecku w tym okresie nie jest łatwe dla rodzica, szczególnie gdy słyszy, że wszystko jest bez sensu, nic mu się nie chce. Rozmowa i kontakt w tym czasie jest zaś kluczowy i daje szansę na udzielenie wsparcia, którego nastolatek potrzebuje.

  Jeszcze trudniej pomóc dziecku, gdy depresja ubiera się w postać objawów somatycznych dolegliwości: ze strony przewodu pokarmowego, bólu głowy, kołatania serca. Może to zamazywać klarowny obraz prawdziwych problemów o charakterze emocjonalnym, kierując uwagę rodziców na udzielenie pomocy wyłącznie na gruncie medycznym i sprawiając, że nastolatek nie otrzyma właściwej pomocy w wymiarze psychologicznym.

  Obraz depresji może również przypominać zaburzenia zachowania- nastolatek będzie miał skłonność do wagarowania, eksperymentowania z narkotykami, alkoholem, będzie opozycyjny i  kłótliwy, zaczepny. To, co może pokazywać innym taki młody człowiek to przede wszystkim opozycyjność, buntowniczość, momentami impulsywność. Maniakalne obrony przed depresja są często jedynym sposobem w jaki wola o pomoc i werbalizuje trudne do wytrzymania stany emocjonalne. I … nawet jeśli pierwsze co nasuwa się w kontakcie z takim nastolatkiem to myśl, aby go surowo go ukarać, to warto  pamiętać, że przede wszystkim potrzebuje on specjalistycznego wsparcia i zrozumienia.

  Depresja jest zaburzeniem nastroju wymagającym leczenia zarówno poprzez psychoterapię, jak też farmakoterapię. Niezwykle ważnym elementem pomocy jest odpowiednia atmosfera w domu rodzinnym i wsparcie nastolatka w tym czasie przez rodziców, którzy są gotowi na podjęcie próby zobaczenia świata oczami swojego nastolatka, zaciekawianie się tym, co przeżywa, dania mu ciepłej i rozumiejącej obecności, z uwzględnieniem granic, bez naruszania autonomii. Ważne jest rozumienie zamiast oceny. Przewidywalna sytuacja rodzinna i otwarta komunikacja w rodzinie zapewni dziecku poczucie bezpieczeństwa i da grunt do zmagania się z depresją. Bardzo ważne jest w tym czasie unikanie udzielania „złotych rad” czy zdań typu „ weź się w garść” itd.- one jedynie potęgują doświadczane poczucie osamotnienia i niezrozumienia.

 Z pewnością należy też pamiętać, iż nieleczona depresja ma swoje długofalowe konsekwencje- z czasem prowadzi nie tylko do wycofania się z życia społecznego- relacji rówieśniczych, rodzinnych i wszelkich aktywności spostrzeganych dotychczas jako ważne, ale także do wszelkich prób ucieczkowego rozwiązywania doświadczanych trudności, także do podejmowania prób samobójczych.

  Aby udzielić adekwatnej pomocy, najpierw trzeba zauważyć depresję u swojego dziecka, uświadomić sobie, że  obserwowalna zmiana w jego zachowaniu nie jest lenistwem czy brakiem dobrych chęci, choć bywa, że utrudnia to maska opryskliwości czy agresywności. Aby pomóc, trzeba najpierw zrozumieć czym jest depresja i chociaż nie zawsze wiemy jak się zachować, możemy to po prostu przyznać w rozmowie z dzieckiem, ale jednocześnie dając mu oparcie i zrozumienie-”jesteś ważny, nie twoja wina, widzę że jest ci ciężko”; dać swój czas, zainteresowanie jego sprawami, pokazać, że to, czego doświadcza, jest dla nas istotne. Bywa, że trzeba uzbroić się w cierpliwość i wytrwałość.

  To, co leczy to kontakt z drugą, życzliwą osobą- która nie ocenia, ale zauważa i zmniejsza tym samym poczucie osamotnienia. Co jeszcze w kontakcie z osobą depresyjną może być pomocne? Na pewno wzbudzanie nadziei, wspólne poszukiwanie obszarów, w których odnosi nawet te najmniejsze sukcesy. Ważna jest naturalność w kontakcie, cierpliwość.

  Trzeba jednak pamiętać, że nawet to najlepsze wsparcie otoczenia społecznego (rodziny, przyjaciół, nauczycieli) nie może zastąpić profesjonalnej pomocy psychologa i lekarza, a jedynie ją uzupełniać.  

Zuzanna Krząkała- psycholog

Agata Susek-Kaczyńska- psycholog